عبد الله الأنصاري الهروي ( خواجه عبد الله الأنصاري )
751
كشف الأسرار وعدة الأبرار ( تفسير خواجه عبد الله انصارى ) ( فارسى )
فرعون را غرقه كردند بر سر آب ، و ملك ازو ستده ، و ايشان را داده . و گفتهاند : بيّنات آن نه چيز است كه قرآن بدان آمده ، و هى اليد و العصا و الحجر و البحر و الطّوفان و الجراد و القمّل و الصّفادع و الدّم . و اين هر يكى را شرحى است ، بجاى خويش گفته شود ان شاء اللَّه تعالى . فَعَفَوْنا عَنْ ذلِكَ - ميگويد : آن همه عفو كرديم از ايشان ، و فرو گذاشتيم . وَ آتَيْنا مُوسى سُلْطاناً مُبِيناً - اى حجّة بيّنة ، قوى بها على من ناوأه ، و هى اليد و العصا . وَ رَفَعْنا فَوْقَهُمُ الطُّورَ بِمِيثاقِهِمْ - و بر سر ايشان طور بداشتيم ، و آن آن بود كه ايشان شريعت تورات مىنپذيرفتند ، و از ايشان پيمان گرفته بودند كه هر گه كه كتاب آرند بايشان ، بپذيرند ، و به آن كار كنند . ربّ العزّة جبرئيل را فرمود تا كوه بر سر ايشان بداشت ، تا شريعت تورات قبول كردند و آن پيمان از ايشان واخواستند . وَ قُلْنا لَهُمُ ادْخُلُوا الْبابَ سُجَّداً - اين باب حطه است كه در سورة البقرة شرح آن داديم سُجَّداً يعنى پشت خم داده ، چون راكع كه بسجود خواهد شد . وَ قُلْنا لَهُمْ لا تَعْدُوا فِي السَّبْتِ - اى لا تعتدوا باقتناص السّمك فيه . ورش از نافع : « لا تعدّوا » خوانده ، بفتح عين و تشديد دال ، و اصل آن لا تعتدوا است . « تا » در دال مدغم كردند ، تقارب را ، و حركتش نقل با عين كردند ، تا مفتوح گشت . و قالون و اسماعيل هر دو از نافع : « لا تعدّوا » خوانند به سكون عين و تشديد دال ، و مرادهم لا تعتدوا است ، « تا » در دال مدغم كردند ، لكن حركتش با عين ندادند ، بلكه عين را ساكن بگذاشتند بر اصل خويش ، و بيشترين نحويان اين را روا نميدارند ، ميگويند : ما قبل مدغم چون ساكن باشد جائز نبود ، كه آن گه دو ساكن مجتمع